Tot een offer bereid - Muiden - 22e zondag door het jaar

Gepubliceerd op: 14/09/17

Vandaag, 3 september, is het precies 17 jaar geleden dat Johannes XXIII in Rome zalig verklaard werd. Een paus die vele van u zich nog wel herinneren. Een type man die vergelijkbaar is met de huidige paus Franciscus. Johannes was een vriendelijke man die een aristocratische, afstandelijke voorganger moest opvolgen. Bij het aanvaarden van zijn ambt was Johannes de pensioengerechtigde leeftijd al gepasseerd. Het verhinderde hem echter niet om met veel humor, maar ook met moed, durf en gevoel voor historie de kerk te gaan leiden op een weg naar vernieuwing. Zeer snel na zijn ambtsaanvaarding kondigde Johannes XXIII aan dat hij een concilie bijeen wilde roepen. Voor iedereen bekend als het Tweede Vaticaans concilie. Alle bisschoppen werden naar Rome geroepen voor dit oecumenisch concilie. De paus gebruikte de term ‘aggiornamento’, Italiaans voor ‘aanpassen aan de dag van vandaag’. De kerk diende bij de tijd gebracht te worden. Tijdens dit concilie klonk de term ‘aggiornamento’ door in al het kerkelijk handelen van die tijd. Men vond dat het ‘rimpelige’ gezicht van onze heilige moederkerk toe was aan een verjongingskuur. En botoxkuurtje zouden we nu zeggen.
Maar hoe doe je dat? Hoe breng je zo’n wereldwijde kerk bij de tijd? Naar wie of wat luister je?

Paulus verwoordt het in de tweede lezing als: wordt andere mensen met een nieuwe visie. Wanneer je de uitdrukking van Paulus nú gebruikt, klinkt dat al weer anders dan in de jaren zestig. Sindsdien hebben er heel wat veranderingen plaatsgevonden en het woord vernieuwing ligt nu veel genuanceerder dan men aanvankelijk dacht. Het was en is maar de vraag waaraan moet worden aangepast, aan welke waarden en normen? Hebben we, misschien naïef, in de achter ons liggende jaren niet het gevaar gezien dat meewaaien met opvattingen in de wereld er ook veel verloren zou gaan dat goed was. Dat we teveel van de wereld zijn geworden in plaats van een kerkgemeenschap in deze wereld? Wie goed luistert naar de tekst van Paulus in zijn Romeinenbrief hoort wat er aan vooraf gaat: “Stem uw gedrag niet af op deze wereld. Wordt andere mensen met een nieuwe visie”!

Hoe dan wel? Wanneer we in het goede gezelschap van paus Johannes XXIII en paus Franciscus zeggen dat we de kerk bij de tijd moeten brengen, betekent dat waarschijnlijk niet dat wij alles heilig moeten verklaren wat in de mode is en dat we ons zouden moeten aanpassen aan wat iedereen vindt of doet. Van de andere kant betekent christen zijn ook: je niet afsluiten van de buitenwereld om als kleine, conservatieve, heilige rest de veranderingen van de samenleving tegen te houden. Christen zijn is dus niet van de wereld zijn en het is ook niet buiten de wereld staan. Het is wel volop in de wereld staan, daarvan deel uitmaken en ook daarin sturend optreden. Wat Paulus van ons vraagt is om vooral met een kritische geest te kijken naar de wereld van nu, naar de moraal en de trends van nu, zoals je ook met een kritisch oog moet kijken naar de dingen van het verleden, ook in het kerkelijke leven. Want ook in het verleden waren er genoeg zaken die veel te tijdgebonden waren of gewoon niet goed. Als ons vandaag voorgehouden wordt ‘Stem uw gedrag niet af op deze wereld’, dan bedoelt Paulus niet dat we minachting moeten hebben voor onze wereld. Hij roept ons op om daar eens met andere ogen naar te kijken. Je zou kunnen zeggen: kijken met een andere bril. Alleen dan lukt het misschien om de wereld en de opvattingen die nu heersen te zien vanuit de ogen van God. Dan zijn we misschien in staat om te weten wat God van ons wil en wat goed is en volmaakt.

Het Evangelie van deze zondag gaat daar verder op in. Jezus zegt: ‘Wie mijn volgeling wil zijn, moet Mij volgen door zichzelf te verloochenen en zijn of haar kruis opnemen’. Die woorden staan nogal haaks op de opvattingen en trends in de huidige tijd waarin in alle reclames die we zien en horen juist wordt aangegeven dat het belangrijk is om zoveel mogelijk jezelf te zijn en voor jezelf op te komen. Het is voor ieder van ons verleidelijk om je daar naar te gedragen. Want voor jezelf opkomen laat op het eerste gezicht een aantrekkelijk mensbeeld zien. Je kunt je eigen leven leiden, je eigen keuzes maken zonder dat iemand anders zich daar mee bemoeit en vooral in alle vrijheid je eigen waarden en normen hanteren. In een dergelijke levensvisie is geen plaats voor woorden als zelfverloochening, je leven verliezen en opoffering. Laat staan voor het opnemen van je kruis. Als op de een of andere manier dat kruis jouw wereld toch onverwacht doorkruist, proberen we dat het liefst te ontvluchten of de last ervan over te hevelen naar een of andere instantie. Als we het Evangelie van vandaag nog eens doorlezen zien we dat we niet in slecht gezelschap zijn. Want ook Petrus gaat daarin mee en roept dat Jezus niet naar Jeruzalem moet gaan omdat daar lijden en dood hem te wachten staat. Petrus wil daar niet aan. Maar Jezus zegt tegen hem; ‘Ga weg Satan’. Wij vertalen het woord satan als duivel. In de oorspronkelijke Hebreeuwse betekenis is het ‘tegenstander’. Iemand die de ander in de weg staat of wil tegenhouden. Petrus wil Jezus, met de beste bedoelingen, tegenhouden. Hij houdt echter alleen rekening met zijn eigen opvattingen die hij over het Messias-zijn heeft. Petrus moet van Jezus niet verdwijnen maar Hij vraagt hem om medestander worden en achter hem te gaan staan om de boodschap die Jezus heeft verder uit te dragen. Tegen alle weerstand die er is.
Wie als christen in deze wereld en in deze tijd wil staan moet goed beseffen dat Jezus een ander idee had over liefde. De liefde van deze wereld is proberen de pijn en het lijden te ontvluchten en lastige zaken uit te bannen. De liefde die Jezus voor ogen heeft gaat uit van de realiteit dat er in ieder mensenleven pijn is en dat elk van ons vroeg of laat een kruis te dragen heeft. Maar ook met het besef dat het te dragen is. Dat er mensen zijn die elkaar willen helpen bij het dragen van dat kruis. De liefde die Jezus bedoelt is niet weglopen, maar samen dragen.

Daarom: ‘stem uw gedrag niet af op deze wereld. Wordt andere mensen, met een nieuwe visie’! Zo wordt het idee dat Johannes XXIII in de jaren zestig voor ogen had en de veranderingen die de huidig paus Franciscus van ons vraagt werkelijkheid en blijven wij zo verbonden met de levende Christus.