Week van Gebed voor de Eenheid - 21 januari 2018

Gepubliceerd op: 24/01/18

Exodus 15,1-6, 20-21.

Overmorgen is het precies 55 jaar geleden dat ik toetrad als novice in een klooster in Kaapstad Zuid-Afrika. Een jaar later maakte ik professie, en kon sindsdien achter mijn naam de letters C.Ss.R. gebruiken. Die letters staan voor de Latijnse woorden Congregatio Sanctissime Redemptoris – d.w.z. de Congregatie van de Allerheiligste Verlosser – bevrijder. Dat betekent dus dat mijn levensideaal met de bijbel in de hand en het gezag van de Rooms-Katholieke Kerk en de Redemptoristen Kloostergemeenschap wereldwijd was, bevrijding brengen in woorden en daden daar waar bevrijding nodig zou zijn. Dat heeft mij in veel, en volkomen verrassende, situaties terecht gebracht. Onder andere, twee jaar wonen op Curaçao, en bijna elk Caribisch eiland bezoekend.
Het zijn de christenen uit het Caribisch gebied die ons vandaag, deze week, ons uitdagen om stil te staan bij het lied van Mozes en Mirjam uit het boek Exodus, en dan in het bijzonder in het licht van de geschiedenis van slavernij en verslaving vandaag de dag. Op al die Caribische eilanden zie je wat de praktijk van slavernij gedurende de 16e, 17e, 18e, en 19de eeuw teweeg gebracht heeft. Om het kort door de bocht, en misschien oneerbiedig te zeggen, de post-traumatische stressstoornissen opgelopen zijn zichtbaar en voelbaar. En als wij ons daarbij ongemakkelijk voelen door de zwarte Piet discussie van de laatste paar jaren, en de omgang met zogenaamde donkere mensen, kan ik daar best wel inkomen. Want laten wij niet vergeten dat gedurende het koloniale tijdperk, en zelfs daarna, de Bijbel gebruikt werd om misbruik en onderdrukking van mensen goed te praten. Dat ken ik nog goed uit mijn tijd in Zuid-Afrika – waar beweerd werd dat zwarte mensen de afstammelingen van Cham waren, de zoon die door Noach vervloekt werd.
De vraag is dus – kunnen u en ik ons inleven in de vreugde van het lied dat door Mozes en Mirjam ingezet werd, na de doortocht door de Rode Zee. ‘Ik wil zingen voor de Heer, zijn macht en majesteit zijn groot. De heer is mijn sterkte, mijn beschermer…zing voor de Heer, zijn macht en majesteit zijn groot! Paarden en ruiters wierp hij in zee.’ In andere woorden, hebben wij ervaring met bevrijding, verlossing en kunnen wij zien wat het betekent voor mensen die wel dergelijke bevrijdende ervaringen hebben mogen meemaken. Ik denk van wel.

Nooit zal ik het moment vergeten dat ik op de TV zag dat Nelson Mandela de gevangenis uitkwam, dat het begin aankondigde van het einde van Apartheid in Zuid-Afrika. God zij dank – heb ik menigmaal gebeden. En het lied van Mozes en Mirjam was in allegorische zin van toepassing – wagens van Farao slingerde hij in zee, in de Rietzee verdronk het leger. Zo is het niet in letterlijke zin gebeurd, maar het effect was hetzelfde. Een prachtig moment – het voelt nog steeds goed. Alhoewel ik mij zeer bewust ben dat er intussen in Zuid-Afrika grote problemen en onrecht zijn ontstaan die ik me toen moeilijk kon voorstellen. Ik denk nu – hoe is mogelijk dat dat geweldig bevrijdende moment in de geschiedenis, niet de vruchten afdraagt waarop zoveel mensen hoopten. Het Oude Testament staat bol met verhalen over succes en falen, die alsmaar de perceptie op wat waarachtig en onwaarachtig is blootstellen –Vandaag de dag zouden wij toch beter in staat moeten zijn om onderscheid te kunnen maken tussen wat goed is en wat slecht - vertrouwen geven en wantrouwen hebben. Ja, dat geloof ik wel.
Daarom wil ik even aandacht voor de drie schilderingen die voor deze dienst gemaakt zijn.

Wij willen over van alles te weten komen. En daarbij worden wij geholpen door allerlei nieuwe communicatie-mogelijkheden zoals bijvoorbeeld internet en onze draagbare telefoon met al die apps en weet ik wat nog meer, Je kunt er echt verslaafd aan worden. Er zijn veel mensen die het moeilijk vinden om niet direct te kijken wanneer er weer een nieuw bericht binnenkomt, met als gevolg dat ze minder aandacht geven aan het gesprek aan tafel, de lessen in de klas, het verkeer en ga zo maar door. Een verslaving. Hebben ze dan nog tijd en aandacht om te zingen met hart en ziel ”Ik wil zingen voor de Heer’. Hebben wij dan nog tijd ons af te vragen waardoor wij geleid worden, en de woorden uit de brief aan de Romeinen te doorgronden namelijk: ‘U hebt de Geest van God niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven’. Inderdaad, wij hebben de Geest van God niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven.

Bitcoins – een nieuw fenomeen. Het schijnt rijkdom te beloven zonder enige moeite. Zonder dat je er echt voor hoeft te werken. Heerlijk toch, rijk worden in je luie stoel of als je in de sportschool bezig bent, of op vakantie. Zoiets kan je toch niet voorbij laten gaan? Een gok doen. Ja. Kijk hoeveel het in waarde gestegen is. Verslavend werkt zoiets. En is het ethisch? Het blijkt dat dit soort munten ingezet worden voor allerlei dubieuze transacties die schadelijk kunnen zijn voor heel veel mensen. Ik heb het over drugs, wapens en omkoping. Zoiets past niet bij wat wij hoorden in de brief aan de Romeinen: ’Allen die door de Geest van God worden geleid, zijn kinderen van God.’ Dus bidden wij vandaag: ‘Heer verlos ons van verslaving om snel rijk te worden over de ruggen van slachtoffers van geweld, misbruik en uitbuiting heen.’

Fake News – nep nieuws. Zie daar Trump, die met Kim Jong Un, met Poetin en Assad, met Netanyahu , met Zuma, Kabila en Erdogan een nieuwjaarsreceptie bezoekt. Dat geloven wij natuurlijk niet. Maar het idee dat Trump bereid zou zijn om de nucleaire knop in te drukken kan ons behoorlijk bang maken, zodat wij berichten zoeken die zo’n dreigend onheil teniet zou doen, ons een gevoel van veiligheid geeft dat op niks anders gebaseerd is dan hashtags op internetberichtgeving. Laten wij de woorden van Mozes ter harte te nemen: ‘De Heer is mijn sterkte, hij is mijn beschermer, de Heer kwam mij te hulp. Hij is mijn God, hem wil ik eren.’

Als kloosterling en Redemptorist is het mijn opdracht en mijn verlangen om bevrijding te brengen in woord en daden daar waar bevrijding nodig is. Nee, het is niet alleen mijn opdracht als kloosterling en Redemptorist, het is mijn opdracht als mens, als gelovig mens; een opdracht die ik met elkeen van u hier aanwezig deel. Bidden wij dat wij trouw mogen blijven aan verlossing, bevrijding brengen uit slavernij in welke vorm dan ook. En dat wij daadwerkelijk omzien met barmhartigheid in ons hart naar slachtoffers van slavernij in het verleden en het heden. Amen.

Pater Jan Haen C.Ss.R.